Winnaar kwartaal 4 2014

Talks about architecture, Robert-Jan de Kort en Sander van Schaik

 

Talks 1      talks 2

Een vaste locatie, vier avonden, vier lezingen van vier architectuurpraktijken. Veel meer heeft TALKS about architecture, het door ons geïnitieerde lezingenpodium voor architectuur, niet om het lijf. Beknopt zou je het kunnen noemen. Toch schuilt er meer achter ons initiatief.

Om dit te duiden halen we een klein grijs boekje aan getiteld ‘For an architecture of reality’. Het werd in 1987 gepubliceerd door de Amerikaanse academicus Michael Benedikt. Het boekje bevat een tussen 1979 en 1984 geschreven essay over het begrip ‘real architecture’. Het betreft een door Benedikt geïntroduceerde definitie van een architectuur die ‘echt’ is en die draait om begrippen als aanwezigheid, gewichtigheid, materialiteit en leegheid. De intentie van Benedikt om dit boekje te maken is in veel opzichten vergelijkbaar aan onze intentie om TALKS about architecture te initiëren.

‘For an architecture of reality’ vormt een reactie op het, op dat moment in de Verenigde Staten prevalerende, postmodernisme. Vooral het werk van Robert Venturi moet het ontgelden. In Benedikts ogen is deze architectuur ‘onecht’ omdat het doorspekt is met nostalgische, ironische en grappige verwijzingen naar elementen buiten de architectuur zelf. Aan de hand van een reeks beelden wordt steeds ‘het echte’ (goed) tegen het ‘onechte’ (slecht) afgezet. Benedikt vreesde dat architectuur zou opgaan in het domein van de media. Architecten zouden dan verworden tot goedbedoelende communicators. Juist door ‘echt’ te blijven zou architectuur zich juist kunnen blijven onderscheiden van de media.

Na lezing beklijft dat het essay pleit voor tijdloze kwaliteiten van architectuur, waarbij atmosfeer, licht, lucht, textuur en materiaal de bouwstenen vormen. Kwaliteiten waarvan weinigen, tenminste dat denken wij, de waarde zullen ontkennen. Toch voelde Benedikt destijds kennelijk de noodzaak om er een stevig pleidooi voor te houden. Niet door op de barricaden te klimmen, maar door een scherpe polemiek te schrijven en een boekje te realiseren dat zijn eigen stellingname over architectuur probeert te benaderen.

Vanuit een soortgelijke notie voelden wij in 2013 de noodzaak om opnieuw een pleidooi voor ‘echte’ architectuur te houden. Waarom dit nodig is? Waar Benedikt zich nog afzette tegen andere opvattingen over gebouwde architectuur, daar reageren wij op het stapsgewijze verdwijnen van architectuur uit de maatschappelijke en culturele agenda’s. In het kort: Praten over architectuur heeft plaats gemaakt voor praten over het proces richting een bouwopgave. Tevens is architectuurcultuur diffuus geworden binnen het domein van de creatieve industrie. Waar bij het eerste de rol van de architect ter discussie wordt gesteld, wordt bij de tweede de architectuur zelf steeds onzichtbaarder. Dit vraagt niet om een nieuwe polemiek, maar om een nieuw podium. Dus riepen wij TALKS about architecture in leven, een baken voor ‘real architecture’.

TALKS about architecture toont inspirerende praktijken in de landen om ons heen. De sprekers beslaan een groot domein van sterk sociaal geëngageerde ruimtelijke projecten tot architectuur dat het grensvlak met kunst opzoekt en mogelijk overschrijdt. Waar het essay ‘For an architecture of reality’ een eindpunt vormde in een denkproces, vormt het podium TALKS about architecture een start voor het verder exploreren van de waarden en positie van ‘echte architectuur’ in deze uitdagende tijden.

Robert-Jan de Kort en Sander van Schaik, 26 maart 2015

talks 3      talks 4